NGHE THÁI THANH HÁT NHẠC PHẠM DUY

NGHE THÁI THANH HÁT NHẠC PHẠM DUY

 

          Từ khi nền tân nhạc hình thành và phát triển đến nay, nhiều nhạc sĩ và ca sĩ gắn kết với nhau qua các nhạc phẩm. Một trong số đó, là sự gắn kết giữa nhạc sĩ Phạm Duy và ca sĩ Thái Thanh. Nhiều bài của Phạm Duy được Thái Thanh hát đã để lại trong tôi sự hâm mộ và yêu thích. Tôi xin bày tỏ nỗi lòng của mình khi nghe Thái Thanh hát nhạc Phạm Duy qua một số bài.

          Tôi làm sao quên được, lúc tôi 12, 13 tuổi. Khi nghe Thái Thanh hát trên đài phát thanh bài “Gánh Lúa”. Lời ca “sóng lúa mênh mông”, “gánh lúa chơi vơi”. “gánh lúa rung rinh”, cùng với hình ảnh nào là “dân làng” với “tiếng người ơi ới qua làn nắng mới vui chân đi tới phiên chợ mai”, hay hình ảnh “lão bà tóc trắng kĩu kịt quang gánh” và cả hình ảnh “có nàng xay lúa quyến tròn thương nhớ thương chàng dãi nắng dầm mưa” kết hợp với giai điệu tuyệt vời cho tôi như thấy trước mắt là hình ảnh những nông dân kẽo kịt quảy lúa trên vai với nụ cười mãn nguyện, với vầng trán lấm tấm mồ hôi, đêm cũng như ngày vui cùng mùa gặt. Đặc biệt, điệp khúc bài hát cho tôi tưởng chừng trước mắt tôi là đoàn người hân hoan, gánh thóc theo nhịp bài hát:

              Gánh gánh gánh, gánh thóc về

              Gánh thóc về, gánh thóc về

              Gánh về! Gánh về! Gánh về!

          Gánh lúa về, niềm vui tràn ra như thóc. Gánh lúa về theo nhịp chân vui. Lời bài hát cho tôi niềm vui của người dân quê một thuở.

          Cũng với tiếng hát Thái Thanh, bài hát “Bà Mẹ Gio Linh” đã đi vào lòng tôi. Lòng tôi buồn vui theo từng lời của bài ca. Trước mắt tôi là hình ảnh “Mẹ già cuốc đất trồng khoai/ Nuôi con đánh giặc đêm ngày/ Cho dù áo rách sờn vai/ Cơm ăn bát vơi bát đầy”… Lòng như reo vui khi nghe: “Mẹ mừng con đánh giặc hay/ Ra công xới vun cày cấy”. Hơi thở tôi đều đều như lời nguyện cầu bình an khi Thái Thanh hát: “Con đi dân quân, sớm tối vác súng về/ Mẹ già một con yêu nước có kém chi/ Đêm nghe xa xa có tiếng súng lắng về/ Mẹ nguyện cầu cho con sống rất say mê”. Và nhiều lần nghe, bao lần như một, tôi run run khi nghe lời ca như nức nở: “Mẹ già tưới nước trồng rau/ Nghe tin xóm làng kêu gào/ Quân thù đã bắt được con/ Đem ra giữa chợ cắt đầu”. Tôi tưởng chừng tóc sau gáy tôi như dựng đứng lên. Một luồng lạnh chạy trong cơ thể tôi khi Thái Thanh cất lên lời: “Nghẹn ngào không nói một câu/ Mang khăn gói đi lấy đầu/ Đường về thôn xóm buồn teo/ Xa xa tiếng chuông chùa gieo”.

          Nghe xong cả bài, đọng lại trong tôi là hình ảnh bi thương:

              Tay nâng nâng lên, rưng rức nước mắt đầy

              Mẹ nhìn đầu con, tóc trắng phất phơ bay

              Ta yêu con ta, môi trắng bết máu cờ

              Nụ cười hồn nhiên, đôi mắt ngó trông ta.

          Rồi, những năm đầu của thập niên 1970, khi còn đi học, tôi nghe Thái Thanh hát “Ngày xưa Hoàng Thị”. Bài hát cho tôi sự rung động tiếng lòng của thằng con trai. Hình ảnh cô học trò nho nhỏ trong bài hát trở thành hình ảnh đẹp một thời của những đứa con trai si tình trên con đường đi học. Cái tình của thuở thư sinh nhẹ nhàng, vụng dại, không dám nói. Chỉ có những bước lặng lẽ theo em mà lòng anh ngơ ngẩn. Chỉ có ánh mắt khờ làm thơ mà không dám ngỏ. Chỉ có nụ cười mà lòng anh muôn thuở còn thương. Bài hát là lời yêu của mối tình học trò. Mối tình như gió thoảng nhưng vẫn để lại vấn vương cho thằng con trai si tình. Mối tình như mây bay, nhưng vẫn làm xốn xang cõi lòng thằng con trai dại gái. Vẫn con đường năm xưa, một thoáng tình cờ đi lại. Thế mà, mắt tôi cay cay khi nghe giọng ca Thái Thanh như nức nở về mối tình học trò trong trắng, đáng yêu:

              Xưa theo Ngọ về

              Mái tóc Ngọ dài

              Hôm nay đường này

              Cây cao hàng gầy

              Đi quanh tìm hoài

              Ai mang bụi đỏ đi rồi

              Ai mang bụi đỏ đi rồi

          Và tiếng hát Thái Thanh qua ca khúc “Đố Ai”. Lời ca như ca dao. Lời ca khởi đầu từ ca dao: “Đố ai quét sạch ơ ơi lá rừng/ Để em để em khuyên gió ư ơi ơ gió đừng rung cây/ Gió đừng rung cây ơ ời ơ” và kết thúc bằng lời yêu lên tiếng: “Đố trăng mấy tuổi trăng già/ Để em để em lên tiếng y ơi mặn mà mặn mà yêu anh, mặn mà yêu anh ơ ơi ơ”. Nghe bài hát, không biết tại sao từng lời ca như thấm vào lòng tôi. Sau này, đọc hồi ký của Phạm Duy, tôi mới biết bài hát này viết theo âm hưởng dân ca. Hèn gì lúc ấy, tôi thấy giai điệu bài hát quen quen. Và đến giờ, mỗi khi nghe Thái Thanh hát, tôi cũng như đang mơ theo lời yêu, muốn làm ánh trăng đến cùng em trong mơ:

              Đố ai nằm ngủ không mơ ơ ơi ơ

              Biết em nằm ngủ hay mơ ơ ơi ơ

              Nửa đêm trăng xuống đứng chờ ngoài hiên

              Nửa đêm anh đến bến bờ yêu đương.

              Đố ai tìm được tim ai ơ ơi ơ

              Biết anh nhặt được time m ơ ơi ơ

              Để em ca hát cho đời nên thơ

              Để anh âu yếm dâng người trong mơ.

          Còn trong bài “Tình Ca”, nhiều lần được nghe Thái Thanh hát, lòng tôi xao xuyến khôn cùng. Xao xuyến không những vì giọng ca mượt mà, uyển chuyển, réo rắt của ca sĩ, mà còn vì lời ca như thấm vào lòng của tôi. Lời ca như nói hộ tâm tình bao người Việt. Nghe bài hát tôi cũng muốn cất lên tiếng hát ngàn đời: “Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời người ơi/ Mẹ hiền ru những câu xa vời/ À à ơi! Tiếng ru muôn đời”. Trong tôi, âm hưởng, lời ca của bài hát cuốn hồn tôi theo tiếng cười, tiếng khóc suốt chiều dài lịch sử dân tộc. Và tiếng lòng của Phạm Duy, của Thái Thanh thành tiếng lòng trong tôi:

              Tiếng nước tôi! Bốn ngàn năm ròng rã buồn vui

              Khóc cười theo mệnh nước nổi trôi, nước ơi

              Tiếng nước tôi! Tiếng mẹ sinh từ lúc nằm nôi

              Thoắt nghìn năm thành tiếng lòng tôi, nước ơi!

          Lời bài hát như đưa tôi vào khung trời tình ái đôi lứa qua “câu hò giận hờn”, “mảnh tình xa xôi” vẫn “vững tin vào mộng đẹp ngày mai”. Khung trời tình ái ấy thấm đẫm “câu hát Truyện Kiều”, đẹp như tình yêu “cô gái bên nhà miệng xinh ăn nói mặn mà có duyên”.

          Rồi, Thái Thanh hát tiếp lời yêu đất nước với ruộng đồng “hát câu no lành”, với núi rừng trùng điệp, với lời yêu những dòng sông tiêu biểu cho ba miền: “Biết ái tình ở dòng sông Hương/ Sống no đầy là nhờ Cửu Long/ Máu sông Hồng đỏ vì chờ mong”. Lời yêu ấy là khao khát vì một đất nước Việt Nam kết đoàn, thương yêu: “Làm sao chắp cánh chim ngàn/ Nhìn Trung Nam Bắc kết hàng mến nhau”.

          Tôi nhẩm hát theo cùng Thái Thanh. Lời yêu được cất lên đâu chỉ dành cho ca sĩ mà đó còn là lời thầm thì trong lòng tôi. Phạm Duy đã cho tôi cất lời yêu bác nông phu, bà mẹ quê, em bé quê một thuở. Để từ đó, tôi cất tiếp lời ca yêu cả đất nước, dân tộc này: “Tôi yêu biết bao người/ Lý, Lê, Trần…và còn ai nữa/ Những anh hùng của thời xa xưa/ Những anh hùng của một ngày mai”.

          Lời yêu cất lên, trải rộng, trải dài theo đất nước, thành tình ca của mọi người dân Việt nở trong lòng người như hoa tươi thắm mùa Xuân:

              Vì yêu, yêu nước, yêu nòi

              Ngày Xuân tôi hát nên bài tình ca

              Ruộng xanh tươi tốt quê nhà

              Lòng tôi đã nở như là đóa hoa…

          Nghe cả bài “Tình Ca”, tôi chỉ ao ước là nếu có kiếp sau, tôi vẫn mong làm người Việt Nam để được cất lời ca: Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời người ơi!...

          Tôi xin nêu đôi điều cảm nhận về một số bài mà Thái Thanh đã từng hát như trên. Coi như là chút tình cảm đối với người nhạc sĩ được xem là đại thụ của nền tân nhạc Việt Nam. Và cũng là tình cảm của tôi dành cho ca sĩ Thái Thanh, người có “tiếng hát vượt thời gian” (Mai Thảo).