THÁNG MƯỜI MỘT – THÁNG NHỚ, THÁNG ƠN
Đã qua rồi cái thuở lên năm, lên sáu. Tôi đi học trường làng Quảng Đợi.
Tôi chỉ nhớ mang máng, nhớ mang mang, nhớ cái thời bận quần đùi đi học. Học rồi
chơi sau sân đình, học rồi ra ngồi xem các anh đá banh cuối chiều. Học rồi coi
người lớn tát bàu bắt cá. Học rồi đi cùng bà nội, cùng mẹ lên nổng nhổ sắn. Học
rồi mỗi buổi tối nhớ ba. Ba tôi đi dạy xa nhà, hơn tháng mới về thăm nhà một
lần. Tôi nhiều lần khóc vì nhớ ba. Nhưng chẳng biết làm chi được để gặp ba. Tôi
nghe người ta nói, đánh dây thép (điện tín) là người thân yêu nhận được tin của
mình. Nghe vậy, có lần tôi lấy cây ra đánh vào dây phơi đồ bằng thép trong sân,
vừa đánh tôi vừa nói sao ba lâu về, con nhớ ba lắm, để cho ba tôi nhận được
tin. Và tôi tin là ba tôi biết tôi nhớ thương ba. Giờ nhớ lại, tôi chẳng biết
là cớ chi tôi làm như vậy.
Sau trận lụt năm Thìn 1964, gia đình tôi ra Đà Nẵng, tôi được đi học ở
trường Tiểu học Cộng đồng An Hải. Có lúc bận quần xà lỏn đi học. Chưa biết dị
trước con gái. Học và chơi. Và may cho tôi, khi học lớp Nhất (lớp Năm bây giờ),
tôi được thầy Long dạy. Thầy lo cho chúng tôi nhiều lắm. Tôi nhớ thầy đã dạy
thêm cho chúng tôi để chúng tôi thì vào lớp Đệ Thất trường công. Nhờ thầy, và
khi đó, tôi nhớ là tôi đã cố gắng nhiều, lo học lắm. 5 giờ sáng là dậy, học
bài. Ăn sáng, rồi đi học. Và kỳ thi vào trường công lập Đông Giang năm học
1967-1968, tôi may mắn đậu.
Tôi còn nhớ, học những năm đầu bậc trung học đệ nhất cấp, tôi vẫn còn vô
tư lự. Thế nhưng khi học lớp Đệ Ngũ, tôi bắt đầu chú ý đến các bạn gái trong
lớp. Có bạn, tôi kêu chị. Có bạn tôi xưng tên. Đặc biệt, có một cô bạn làm tôi
để ý. Để ý nhưng không dám nói điều chi. Tôi biết, không những tôi để ý mà các
bạn nam khác cũng có tâm trạng như tôi. Và kể từ đó, tôi lo học hơn, muốn mình
giỏi, tài để có thể cô bạn ấy có chút cảm tình với mình. Cũng trong bậc học
này, hình ảnh thầy cô vẫn làm tôi nhớ. Có thể tôi nhớ thầy cô là nhờ tôi nhớ
đôi mắt hiền, sáng, đẹp của cô bạn học ngày nào. Này là thầy hiệu trưởng Lâm Sĩ
Hồng, người dạy môn Quốc Văn, người khích lệ tôi trong học tập và truyền cho
tôi cảm hứng về văn chương. Này là thầy Bang, tổng giám thị dạy môn Lý Hoá luôn
dí dỏm trong cách truyền thụ kiến thức cho học trò. Này là thầy Bạn, rất nghệ
sĩ trong giờ dạy Anh Văn. Này là cô Khanh ân cần chăm chút việc học cho lứa học
sinh chúng tôi. Và biết bao thầy cô giáo nữa...
Khi học bậc Trung học đệ nhị cấp ở trường Trung học Phan Châu Trinh, tôi
chỉ còn nhớ loáng thoáng, bởi vì bậc học này, tôi chỉ biết cắm đầu, cắm cổ mà
học để có bằng tú tài. Nếu không có tú tài thì uống công ơn ba mẹ, thầy cô và
tương lai cũng chẳng suôn sẻ. Hơn 40 năm sau, may nhờ có bè bạn cùng lớp năm
ấy, tổ chức gặp nhau, chúng tôi có dịp tìm lại cái thời thư sinh ngày ấy. Và kể
từ đó, mỗi khi có chuyện vui, chuyện buồn, chúng tôi lại đến cùng nhau. Tôi lại
cùng bè bạn đi thăm thầy cô cũ. Thầy tôi ngày ấy già hơn, nhưng tình cảm giành
cho lũ chúng tôi như thuở nọ. Tôi có dịp chuyện trò cùng các thầy. Không như
thuở đi học, tôi bớt e dè, rụt rè. Không còn nói lí nhí như lúc thầy kiểm tra
bài năm xưa, không còn run run khi thầy đặt câu hỏi. Tôi may mắn, gặp lại thầy
Đông Trình, người dạy môn Quốc Văn năm tôi học lớp 11 trong một lần các bạn
cùng khoá tổ chức tri ân các thầy cô nhân ngày Nhà giáo Việt Nam. Tôi được các
bạn giao việc là chở thầy về nhà sau khi tan tiệc. Tôi chở thầy. Và tôi trò chuyện
cùng thầy. Thầy khuyên tôi cứ viết, cứ đam mê văn chương dẫu thời nay văn
chương có sự gập ghềnh. Thầy có lúc thở dài. Trong tiếng thở dài ấy, tôi nghe
thấy tiếng lòng của người trí thức miền Nam, nghe thấy được nhịp đập của người
thầy một thời "đối diện" với thời cuộc. Cũng trong thời gian này, tôi
được gặp lại thầy Huỳnh Khải dạy Lý Hoá, giáo sư hướng dẫn lớp chúng tôi. Và
được gặp thầy Phan Thanh Kế, dạy bộ môn Toán.
Tôi không thể quên năm 1974, tôi lại may mắn đậu vào lớp Kinh Thương,
Viện Đại học Cộng đồng Quảng Đà. Tôi nhớ là tôi được học các môn Kinh tế học,
Tiền tệ - Ngân hàng, Luật Hành chính, Luật học Căn bản, Xác suất thống kê, Anh
văn, Tiếng Anh căn bản, Văn thư, Lãnh đạo và chỉ huy, Võ thuật, Nhạc lý...
Trong thời gian này, tôi cũng được học môn Cộng đồng do nhà văn - thầy giáo
Nguyễn Văn Xuân dạy; được học môn võ thuật do thầy Viện trưởng Ngô Đồng dạy.
Rồi thời cuộc, lớp tôi học không còn, trường không còn. Mộng học đến nơi đến
chốn dở dang! Nhiều đêm, tôi lại băn khoăn, tự hỏi về mình, nghĩ suy về tương
lai của mình.
Và trường đời đã dạy tôi. Tôi làm bất cứ việc gì để tồn tại. Tôi được
Hội Liên hiệp Thanh niên sau năm 1975 tập hợp đi về vùng nông thôn điều tra
nhân hộ khẩu, đất đai... Sau đợt điều tra ấy, tôi đi củi ở núi Sơn Trà, rồi lại
đi làm thợ đụng (đụng đâu làm đó để có cái ăn). Tôi lang thang ở đường Hùng
Vương, Lê Lợi, Phan Châu Trinh, Bạch Đằng... Lang thang cũng chẳng biết làm gì.
Tôi còn nhớ, một bữa nọ, đứng trước cổng trường Phan Châu Trinh, trên đường Lê
Lợi, tôi thấy một băng rôn có ghi nội dung là trường Cao đẳng Sư phạm Quy Nhơn
tổ chức thi tuyển. Tôi nghĩ đây là dịp may cho mình, bởi tôi, khi ấy cũng không
thể xác định mình sẽ làm việc gì trong tương lai cho vừa sức mình. Vả lại, tôi
được đọc tiểu thuyết Tố Tâm của Song
An - Hoàng Ngọc Phách, được biết tác giả từng học trường Cao đẳng Sư phạm Đông
Dương, lại viết sách. Điều ấy, cũng là động lực cho tôi khi thi tuyển vào sư
phạm.
Được học khoá 1 Cao đẳng Sư phạm Quy Nhơn là may mắn cho tôi. Tôi xin tỏ
lòng biết ơn các thầy cô, biết ơn những người làm việc tại nơi này đã cho tôi
cái nghề, cái nghiệp.
Và rồi, tôi vừa dạy vừa học. Rồi cũng tốt nghiệp Đại học Sư phạm Đại học
Huế. Và may nhất là trên đường đời, tôi được tiếp tục học. Học ở đồng nghiệp
trong cách dạy học. Học ở bạn văn sự chân thành, khiêm tốn, không khoe khoang
kiến thức, không lòe đời bằng này cấp nọ dù trí huệ của họ sừng sững như núi,
sâu rộng như biển. Học ở phụ huynh cách xử sự khiêm nhường, mong con cái nên
người. Đặc biệt học ở học sinh dẫu khó khăn vẫn luôn tìm mọi cách để được học.
Nói đến học sinh, tôi làm sao quên được cái thời tôi dạy học ở trường THCS Lê
Độ và trường THCS Cao Thắng. Tôi học được ở các em cái tình, cái nghĩa trong
tình cảm thầy trò. Đó là những lần gia đình các em có hiếu, hỉ; đó là những lần
các em mời tôi uống cà phê khi ở phương xa về; đó là buổi gặp mặt, liên hoan
mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, là dịp các em tặng hoa, tặng quà cho tôi…
Đặc biệt, tôi làm sao quên được hàng năm các em lớp 9C (những năm đầu của thập
niên 1980) đã lập nhóm nhạc, dàn dựng một video về bài hát “Bụi phấn” nổi đình
nổi đám. Trong những lần hội ngộ các em luôn hát tặng tôi bài hát này.
Và giờ tôi vẫn học. Học để những đêm nằm trơ con mắt xem mình được, mất
những gì, xem lại mình là ai trong cõi người.
Tháng Mười Một lại về. Tháng, tôi nhớ một thời đi học. Tháng, tôi nhớ
một thời mình đi dạy mà vẫn học. Tháng, dẫu tuổi đã xế chiều, tôi vẫn học.
Tháng, tôi đã chịu ơn biết bao người.
Trong tôi, tháng Mười Một - tháng nhớ, tháng ơn.