NHẤT CHI MAI - CHẤT NGƯỜI MUÔN THUỞ
Người, cũng là muôn loài trong cái thế
giới ta bà, vẫn mang tứ khổ của cuộc đời, vẫn phải chịu bao cảnh trầm luân, vẫn
phải nỗ lực tu tập để thoát khỏi luân hồi. Tôi cũng thế. Có lúc tôi chịu đớn
đau, chịu bao phiền não. Tôi nào thoát được chốn trần gian đầy khổ ải.
Đôi khi, vì cớ này cớ nọ, tôi tìm đọc
những vần thơ Thiền. Và tôi bắt gặp bài kệ Cáo
tật thị chúng (Có bệnh bảo mọi người) của Thiền Sư Mãn Giác (1052 – 1096):
Xuân khứ bách hoa lạc,
Xuân đáo bách hoa khai.
Sự trục nhãn tiền quá,
Lão tòng đầu thượng lai.
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận,
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.
Xuân ruỗi, trăm hoa rụng,
Xuân tới, trăm hoa cười.
Trước mắt, việc đi mãi,
Trên đầu, già đến rồi.
Đừng
tưởng xuân tàn hoa rụng hết,
Đêm qua, sân trước, một cành mai.
(Ngô Tất Tố dịch)
Thơ Văn Lý – Trần, tập 1, Nxb
Khoa học Xã hội, Hà Nội – 1977
Thiền sư nhìn sự vật trôi, với tâm định,
định đến vô cùng, hòa nhập với chân như, nên tâm Ông rung lên tiếng thơ lòng
thiền. Trước tự nhiên, tâm tự nhiên theo. Ông an nhiên theo vòng sinh hóa vũ trụ:
Xuân khứ bách hoa lạc,
Xuân đáo bách hoa khai.
Tự nhiên là vậy. Xuân khứ rồi xuân đáo, hoa lạc rồi hoa khai. Có phải đó là quy luật sinh hóa? Có phải đó là quy luật
thời gian?
Nói về mùa xuân là để nói đến tứ mùa.
Thời gian cứ trôi, kiếp làm người cũng như muôn loài phải mang chuyện sinh tử,
phải chứng kiến những sự đời trôi qua trước mắt: Sự trục nhãn tiền quá. Sự đời trôi theo thời gian, mà thời gian lại
trôi theo tâm, bởi tâm là con mắt huệ - mắt thiền. Đời trôi mà tâm định là cớ
làm sao?
Nhưng, làm người cũng có thể tâm định
kia mà!
Tâm định, nhưng thời gian vẫn cứ
trôi. Và thế là cái lão vẫn cứ đến với con người.
Đó là sự nghiệt ngã của tự nhiên dành
cho con người. Cái già từ từ đến trên đầu: Lão
tòng đầu thượng lai. Đọc câu thơ, tôi bỗng nhận ra một điều: trên đầu tôi
tóc đã hóa trắng. Tôi đang đến già. Già vì biết, vì khổ não, phiền trược. Tôi
già theo thời gian...
Thời gian của vũ trụ, của ánh sáng
thì vô cùng. Thời gian của đời người thì có hạn. Tôi nghe có ai đó nói bên tai
tôi là, chỉ có vượt cái có hạn đế đến cái vô cùng mới có thể vượt qua vòng luân
hồi của tử sinh - sinh tử.
Và trong tôi như thấy giờ phút sắp
viên tịch, chất thiền của Mãn Giác Thiền sư tỏa sáng bên các đệ tử:
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận,
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.
Dẫu hoa tàn khi
xuân hết. Nhưng sức sống của thiên nhiên vẫn mãnh liệt. Trong cái tàn của hoa
xuân lại ẩn hiện mầm sống của đất trời qua hình ảnh nhất chi mai. Thiền sư không nói hoa nở trước sân, nhưng tâm cảm một
cành mai đang hấp thụ, chắt lọc tinh túy của đất trời để tồn tại trên cõi đời
này. Cùng sự đồng cảm với Mãn Giác, Thiền sư Chân Không (1046 – 1100) nói về Diệu
Đạo: Xuân lai xuân khứ nghi xuân tận. Hoa
lạc hoa khai chỉ thị xuân (Tạm dịch: Xuân đến xuân đi tưởng xuân hết. Hoa
tàn hoa nở vẫn hoàn xuân).
Tất cả cũng chỉ là sự sinh hóa của vũ
trụ, sự tuần hoàn của Đại Ngã. Cảm nhận sự tuần hoàn ấy, hồn thơ của Mãn Giác
đã định trước đổi thay, trước luân hồi của vạn vật. Không còn tứ khổ khi Nhà
thơ Thiền mang bệnh lại nói nhất chi mai.
Bởi vì Thiền sư đã an nhiên cái lẽ thường tình sinh tử: Sinh lão bệnh tử- Tự cổ thường nhiên (Diệu Nhân, 1041 – 1113).
Cả bài kệ đầy chất thơ, từng câu từ đầu
đến cuối đều có ý niệm thời gian. Tác giả dùng thời gian như là qui luật mà con
người phải nhận lấy để làm Người, để khẳng định sự tồn tại của chất Người - nhất chi mai. Quả thật, ở
Thiền sư, thời gian tịnh đến độ như không có gì để nói, như bản ngã người hòa với
Đại Ngã Tự nhiên, như chân như của người, của Phật.
Đọc Cáo tật thị chúng của Mãn Giác Thiền sư trong thời buổi này, tôi vẫn
thấy nhất chi mai theo thời gian hấp
thụ tinh khí thần của Nhật - Nguyệt - Tinh Đại Ngã để thành Người.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét